A Systems Learning Platform
creatieve industrie, energiesector, samenwerking

Wat zou een architect doen met een wijk als zijn belangrijkste ontwerpdoelstelling zou zijn om verantwoord energiegebruik aanstekelijk te maken? Hoe zou een speeltuin eruit zien als je kinderen nieuwsgierig wil maken naar het feit dat beweging energie opwekt? En dat die energie nodig is om dingen te doen die we leuk vinden, zoals muziek luisteren? Wat gebeurt er met onze straatverlichting als deze ons een veilig en vrolijk gevoel moet geven én energiezuinig moet zijn? En de douches in het zwembad; hoe zou een industrieel vormgever die maken als zijn opdracht was om korter douchen leuker te maken?

De vraag stellen maakt nieuwsgierig en prikkelt de verbeelding. Toch wordt dit soort vragen nog maar weinig gesteld in de stadsplanning of de vormgeving van publieke werken. Laat staan wanneer het grotere infrastructurele (energie)projecten betreft.

Zonde, want het lijkt zo logisch dat creatieve professionals – in al hun verschillende rollen en hoedanigheden – een sleutelrol kunnen vervullen als het gaat om de transitie van onze huidige CO2-intensieve en fijnstof gevoelige steden, naar hun duurzame en slimme equivalent. Een die verrijkt in plaats van verarmt.

Wat mij betreft zijn er vijf redenen om veel meer kruisbestuiving te creëren tussen creatieve professionals[1], stadsplanners, wijk- en gebiedsontwikkelaars en een ieder die in de positie is om energie-efficiëntie, duurzame energieopwekking, waterbesparing en het sluitend maken van materiaalkringlopen te stimuleren (denk aan projectontwikkelaars, netbeheerders, energieleveranciers, makelaars, conciërges van bedrijfsverzamelgebouwen, schoolbesturen, etc.).

1.       Integraal denken en ontwerpen

Ingenieurs zullen nooit van zichzelf denken dat zij niet integraal denken. Toch missen zij vaak een dimensie in hun werk die creatieve professionals wel meenemen: empathie en creativiteit. Onderzoek naar de werkwijze van creatieve professionals wijst uit dat zij op een bijzondere manier denken. Ook wel design-thinking genoemd. Een definitie die vaak gebruikt wordt voor design-thinking is dat in de context van een probleem empathie en creativiteit benut wordt om tot inzichten en oplossingen te komen. Vervolgens maakt rationaliteit het mogelijk om verschillende oplossingen te analyseren en te laten passen bij de probleem context[2].

Als design-thinking wordt benut voor maatschappelijke uitdagingen ontstaan oplossingen zoals de futuristische snelweg van Daan Roosegaarde en Heymans.

2.       Verhalen creëren

Creatieve professionals zullen automatisch een verhaal maken van de concepten die ze ontwikkelen om dit aan de man te brengen; met zo’n verhaal is het gemakkelijker betrokkenheid te creëren bij nieuwe initiatieven en projecten. En wie gemakkelijk een verhaal vertelt kan ook verhalen uitlokken. Creatieve professionals zullen het waarderen om te worden uitgedaagd om locatie gebonden verhalen op te halen en te vertalen naar prikkelende concepten.

Een voorbeeld van een sociaal ontwerper die verhalen uitlokt en deze koppelt aan lokale projecten is Diana Krabbendam, werkzaam in Amsterdam Nieuw West.

3.       Zichtbaar maken wat onzichtbaar is

Pas als de stroom voor langere tijd uitvalt beseffen wij ons – vaak tijdelijk – hoe energieafhankelijk we zijn. Zodra de stroom het weer doet wordt energie weer onzichtbaar en vanzelfsprekend. Uitdagingen op het gebied van energie efficiëntie, decentrale opwekking, maar ook waterbesparing en het sluiten van kringlopen, kunnen profiteren van een grotere, positievere zichtbaarheid. Een ontwerpuitdaging bij uitstek.

Een mooi voorbeeld is het Rotterdamse Benthemplein, dat zo is ontworpen dat het zichtbaar bijdraagt aan het watermanagement van de stad.

4.       Verwondering aanwakkeren

Waar komt onze energie eigenlijk vandaan? Hoeveel heb ik er van nodig om mijn mobieltje op te laden? Hoe hard moet ik dan dansen op dit stukje vloer? Ontwerpers zouden veel meer kunnen bijdragen aan het aanwakkeren van verwondering als het gaat om ons energie-, water- en grondstoffenverbruik en wat er voor nodig is om energie op te wekken, water te zuiveren en grondstoffen langdurig te kunnen blijven gebruiken. Ze kunnen betrokkenheid en bewustzijn creëren. Subliminaal.

5.       Gebruiker en diens beleving centraal

‘Maar Apple betrekt de gebruiker ook nauwelijks bij het ontwerpproces!’ Deze vergelijking wordt vaak gebruikt door professionals betrokken bij vernieuwing en verduurzaming van de gebouwde omgeving. Wat zij vergeten is dat Apple wel degelijk die gebruiker en zijn of haar gebruik centraal stelde. Iets wat de gemiddelde projectontwikkelaar of stadsplanner al snel uit het oog verliest om er in een te laat stadium achter te komen dat het project op te weinig support kan rekenen.

Creatieve professionals die afhankelijk zijn van de acceptatie van gebruikers voor het succes van hun product of dienst, wegen de gebruiker en diens beleving automatisch het zwaarste mee. Of je het nu aan een communicatie specialist of goede architect vraagt; zij weten als geen ander vragen te stellen en met ideeën te komen waardoor de gebruiker en diens beleving centraal komen te staan. De gemiddelde ambtenaar, energiespecialist of aannemer kan hier ongelooflijk veel van leren.

De Amsterdamse Waag Society timmert hard aan de weg met allerlei bijzondere duurzame initiatieven waarin de gebruiker met een bepaalde wens centraal staat, zoals de ontwikkeling van de Fairphone, die inspeelt op de behoefte om te weten door wie en van van welke materialen onze apparaten zijn gemaakt en modulaire verbeteringen te kunnen toepassen.

Roet in het eten – de 5 uitdagingen

Dit artikel had ook kunnen gaan over de vijf redenen waarom het knap lastig is om kruisbestuiving te realiseren tussen de creatieve industrie en professionals die bezig zijn met grote maatschappelijke uitdagingen op energie, water en grondstoffen gebied. Denk dan aan factoren als: een andere tijdshorizon, manier van werken en communiceren, budget en schaalgrootte van organisaties en andere drijfveren. Dit is echter geen reden om bij de pakken neer te zitten.

De recente Green Deal Smart Energy Cities, waarin NetbeheerNederland, 5 gemeenten, de topsector energie en de topsector creatieve industrie samenwerken, gaat zich ervoor inspannen dat beide werelden leren om het beste bij elkaar naar boven te halen, zodat er nieuwe verhalen ontstaan die op hun beurt de roep om samenwerking tussen beide werelden doen versterken.

Voor je het weet hebben we het over die tijd waarin zonnepanelen geen eigen ‘look & feel’ hadden, in de grachten geen kunstige watervallen bestonden om met wateroverlast om te gaan, mensen windmolens lelijk vonden en de kleurrijke douchenevel nog een saaie straal was. Ik zie er naar uit!


[1] In dit artikel heb ik het gemakshalve over ‘de creatieve professional’, die uiteraard niet bestaat, net zoals ‘dé ingenieur’ of ‘dé stadsplanner’ niet bestaat.  [2] http://en.wikipedia.org/wiki/Design_thinking

Foto: project Daan Roosegaarde – marbles, geplaatst in Almere,  http://www.studioroosegaarde.net/project/marbles/photo/#marbles

Share this with your friends

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *